• BIST 96.121
  • Altın 242,203
  • Dolar 6,2046
  • Euro 7,2854
  • Ankara 10 °C
  • İstanbul 21 °C
  • İzmir 17 °C

BELEDİYELERİ TEK HAZİNE KURUMLAR HESABI SİSTEMİNDE BEKLEYEN MUHTEMEL DURUMLAR

Ahmet Alagöz

Kısaltmalar:

Bakanlık : Hazine ve Maliye Bakanlığı

Yönetmelik:Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına İlişkin Yönetmelik

THKH    :Tek Hazine Kurumlar Hesabı

KEÖS    :Kamu Elektronik Ödeme Sistemi

TCMB    :Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası

THBS     :Tek Hazine Kurumlar Bilgi Sistemine

Yerel yönetim olarak beleyeler kendi bütçelerini hazırlar, kendi meclislerinin kabulünden sonra yeni yıl itibariyle uygularlar. Hizmet üreten belediyeler için bütçe (nakit durumu) yine hizmetlerin devamlılığı için son derece önemlidir. Merkezi yönetim gibi belediyelerin giderleri de personel, yatırım vb. standart ve sürekli olmakla beraber gelir tahminleri için bir standarttan bahsedemeyiz. Giderleri karşılayamayan tahmini gelir bütçesinin yarattığı olumsuz durum belediyeler için nakit darboğazını derinleştirmektedir.

Resmi Gazetede yayımlanan Tek Hazine Kurumlar Hesabı Kapsamına Alınacak Kamu İdareleri ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında Karar (Karar Sayısı: 17) ile Kamu Finansmanı Ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Kapsam başlıklı 2 inci maddesinde değişikliğe giderek “belediyeler, il özel idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bu maddede sayılanların bağlı ortaklıkları, müessese ve işletmeleri ile birliklerini kapsar.” Hükmü ile belediyeler ve bunların işlettiği müessese (tüzel kişilik) ve işletmeler (BİT, şirketler) tek hazine sistemine dâhil edilmiş oldu.

Karar maddesi ile THKH terimi belediye mali hizmetler / strateji bürokratları arasında şaşkınlık ile karşılandı. Yeni düzenleme ile ne olacağının bilinmemesi durumu panik hali ile “zaten nakitim kısıtlı, bu olanı da hazine mi yönetecek” “yapılan hizmetler için söz verdiğim ödeme takviminde aksama yaşananır mı” soruları soruldu.

Öncelikle THKH misyonu, yasal mevzuatı, yetki durumu nelerdir birlikte öğrenelim. 2007 yılına Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı ve Ziraat Bankası aralarında bir protokol yaparak Tek Hazine Cari Hesabı Yöntemine geçildi. Genel bütçeye dâhil idareler (Defterdarlık Muhasebe Müdürlükleri, Malmüdürlükleri) nakit durumuna bakmaksızın ıslak imzalı düzenledikleri Gönderme Emri talimatıyla Ziraat Bankası ödemeleri yapıyor, daha sonra Hazine ile mahsuplaşıyorlardı. 2010 yılı sonunda da KEÖS’e geçilmek suretiyle taşrada ve merkezde genel bütçeye dâhil muhasebe birimlerinin bütün ödeme ve tahsilât işlemleri tek bir yerde toplanarak elektronik ortamda gerçekleştirilmeye başlandı.

Bu sistemle  borç ve nakit yönetiminin anında koordineli olarak kullanılma imkânı yaratılmış oldu. KEÖS ile amaçlanan yurt içi ödemelerin TCMB nezdinde muhasebe birimleri adına ödeme hesabı ve tahsilat için Merkez Bankası veya muhabir banka (merkez dışı muhasebe birimlerinin tahsilat hesaplarının bulunduğu banka) nezdinde tahsilat hesabı açılacak. Tahsilatların anında TCMB’na aktarılması, ödemelerde muhabir bankanın devreden çıkartılması gerçekleşmiş olacaktır. 2007 yılından günümüze kadar geçen sürede KEÖS ile birlikte genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin nakit ihtiyaçlarının belirlenmesine, karşılanmasına, ödemelerin gerçekleştirilmesine ve tahsilâtın Tek Hazine Hesabı’na aktarılmasına ilişkin işlemlerin elektronik ortamda verilecek talimatlarla yapılmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı düzenlediği yönetmelik ile belirledi. Muhabir banka şubesinde gelir ve ödeme hesapları açıldı. Gelir hesaplarında toplanan paralar aynı gün Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) hesaplarına, ödemeler ise muhabir banka şubesi kullanılmadan doğrudan TCMB tarafından karşılanıyor, sayman talimatıyla kişilerin hesaplarına gönderimi yine TCMB kontrolünde yapılması sürdürüle geldi.

1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Hazine Müsteşarlığı Maliye Bakanlığı ile birleştirilmiş, kamu finansmanı ile ilgili tek yetkili Hazine ve Maliye Bakanlığı olmuştur. Daha önce özetle kamu gelir ve giderleriyle ilgili politika üreten, faaliyetlere ait mali tablo raporlayan bakanlık artık parayı da(kamu finansmanını) yönetecek yasal düzenlemeye kavuşmuş oldu.

THKH ile temelde amaçlanan kapsama alınan muhasebe birimlerinin yapacakları ödeme ve tahsilat işlemleri sonunda ortaya çıkacak nakit fazlalığı  veya nakit ihtiyacının bankalar tarafından kendiliğinden merkez hesaplarına mal edilmesinin sağlanması, hesapların nemalandırılması yatmaktadır. Resmi Gazete’de yayımlanan 17 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile ‘mali kaynakların etkin ve verimli kullanımı’ gerekçesi ile İşsizlik Sigortası Fonu hariç olmak üzere kamu idarelerinin mali kaynakları, bütçenin gelir ve gider hesapları ile ilişkilendirilmeksizin, karşılığı Hazine’den alacak kaydedilmek üzere THKH’da toplanacağını düzenlenmiştir.

Yine bu düzenlemeyle beraber THKH Uygulamasına ilişkin Yönetmelik düzenlenerek 09 Ağustos 2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin esaslar ile ilgili 6 ncı maddesinde “Kamu idareleri, günlük bazda hazırladıkları aylık nakit talep ve tahsilat tahminlerini her ay, izleyen ayı kapsayacak şekilde en geç ayın son iş gününden iki iş günü öncesine kadar THBS üzerinden Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür”.

Öncelikle sisteme yeni dâhil olan kurumlar gelirlerin toplanıldığı hesapları Bakanlığa bildirecek, açılacak muhabir bir hesap ile kurumun hesabına yatırılacak tutarlar aynı gün Bakanlık kontrolünde merkeze aktarılacak. Kapsama dahil kurumlar aylık nakit taleplerine göre oluşturacakları günlük taleplerini THBS üzerinde gün içinde 10.30’a kadar Bakanlıktan talep edilecektir. Ancak Gönderme Emri ile talep edilen tutar kurumun alacak bakiyesinden fazla olamaz hususuna dikkat edilecektir.

THKH bazı özellikleri yönetmeliğin 10 uncu maddesinde sayılmış olup, nakit yönetimini büyük ölçüde belediye tasarrufundan çıkarmaktadır. Açılmış ve Bakanlığa bildirilmiş olan, THKH sistemine dahil edilmiş bulunan tahsilat ve ödeme hesaplarının karakteristik özellikleri sistemin hesapları ilkesi olarak da belirlenmiştir. Bu ilkeler:

  • Hesaplar arasında hiçbir şekilde aktarım yapılamaz.

  • Hiçbir durumda nakit çekim işlemi yapılamaz.

  • Ödeme hesapları ödemelerden iadeler hariç hiçbir şekilde tahsilat işlemleri için kullanılamaz.

  • Tahsilat hesapları hiçbir şekilde ödemelerde kullanılamaz.

Belediye banka hesaplarının özelliklerinden; vergi tahsilâtı yapılan hesaptan aynı zamanda kurum ödemesi yapıldığı, birkaç şubede bulunan hesaplar arasında dönem dönem nakit transferi yapıldığı, otomatik ödeme talimatlarından dolayı mükerrer ödemelerin gerçekleştiği, vergi tahsilat hesaplarında bankacılık masraflarının kesildiği durumları değerlendirildiğinde yeni sistem ile nakit yönetimi daha kolay olacağı muhakkaktır.

YAKIN ZAMANDA BEKLENEN TAHMİNİ DÜZENLEME ve YÖNETMELİK HÜKÜMLERİ IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME:

Belediye bütçelerinin çok yüksek rakamlarla gerçekleştiğini bu kanun düzenlemesi bize bir kez daha hatırlatmıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi kendisi ve 39 ilçenin 2018 mali yılı bütçesini 40 milyar 971 milyon 997 bin TL olarak onaylamıştır. Büyükşehir Belediyeleri, diğer il belediyeleri, ilçe belediyeleri, il özel idarelerin, Bağlı, iştiraki bulunan şirketlerin yönettiği devasa büyüklükteki kamu kaynağına THKH sistemi ile merkezi yönetimin vesayet varlığı hissettirilmiştir. Bütçe yönetiminde vesayet anlamı taşıyan THKH sistemi, beklenen ve özlenen yerel özerklik normunu bir kez daha yönetim altına almıştır.

Öncelikle yukarıdaki kanun ve yönetmelik hükümleri düşünülürse düzenlemeye dair talimat Hazine ve Maliye Bakanlığınca bildirilecektir. Belediyeler mevcut banka hesaplarını, nakit durumlarını, hesap özelliklerini (tahsisli, vergi hesabı, faizli hesap) Muhasebe Yetkililerince Bakanlığa bildirecektir.

Bakanlık ilk etapta kamu finansmanı gereği olarak tahsisli hesapların (775 Sayılı Kanun, Otopark) değerlendirilmesi için, hesapların özelliği ile beraber muhabir banka hesabında açılacak hesap ile THKH sistemine dahil ettirecektir. Yönetmelik hükmü ile dâhil edilen hesaplardan toplanan kaynaklar TCMB tarafından nemalandırılacaktır. Belediye adına nemalandırılan tutarlardan elde edilecek gelirler Bakanlık bütçesine gider kaydı yapılarak ertesi yılın Ocak ayı sonuna kadar Belediyenin THKH takip edilen alacak bakiyesi üzerine eklenecektir.

Tahsisli hesaplar için muhabir bankadan açılacak gelir ve ödeme hesaplarına istinaden belediye Muhasebe Yetkilisi alacak bakiyesine göre önce aylık, daha sonra tahsis amacına uygun günlük ödeme taleplerini Bakanlığa iletecekler.

Sisteme vergi hesaplarının dahil edilmesiyle süreç büyük ölçüde tamamlanacaktır. Sistemin önemli bir aktörü kuşkusuz Muhasebe Yetkilileridir. Muhasebe Yetkilileri (sayman) nakit yönetiminde Bakanlığın bir memuru gibi çalışacak, belki de bu yeni düzen konusunda üst yöneticileriyle dönem dönem kriz durumları da yaşanacaktır.

Yönetmelik hükmü ile ödeme talepleri Muhasebe Yetkililerince tam iş günlerinde 17:30’a, yarım iş günlerinde 13:00’e kadar THKH sistemine Gönderme Emri ile nakit taleplerini yapacaklar. Yapılan taleplere TCMB aynı gün hesaplara aktarımını gerçekleştirir. Belirtilen saatlerden sonra yapılacak nakit talepleri ertesi gün 10:00’a kadar THKH sistemine aktarılır, aynı gün içinde ödemesi gerçekleşir.

Amaç kamu kaynağını tespit etmek, değerlendirmek, doğru kullanmak olduğu yönetmelik ruhundan anlaşılmaktadır. Sistem ile belediyeler merkezi hükümetin varlığını daha çok hissedeceklerdir. Bütçenin hakimiyetinin en önemli sac ayağı olan nakit yönetimi üst yöneticinin de hakimiyet demektir. Ayrıca şu bir gerçektir ki olağan dışı bir zamanda olağan dışı bir tutarda ödeme mutlaka merkezi yönetimin dikkatini çekecektir.

Yönetmeliğin yaptırımlar ile ilgili başlığında Tek Hazine Kurumlar Hesabı ile ilgili hükümlere uyulmasıyla ilgili sorumluluk Muhasebe Yetkilisine ve üst yönetici olarak Belediye Başkanına verilmiştir. Hükümlere aykırı tutum ve davranışların yaptırımı olarak 4749 Sayılı Kamu Finansmanı Ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 14/ı bendine göre para cezası uygulanacağı, cezanın tebliğinden itibaren 1 ay içinde ödeneceği hüküm alına alınmıştır. (2018 Yılı için 4.549,54 TL)

Sistemin merkeziyetçi anlayışı ile Cumhurbaşkanının genel başkanlığını yaptığı parti dışındaki parti belediye başkanları arasında tedirginlikle karşılanması yönetmelik hükümleri değerlendirildiğinde yersizdir. Sistemin tek eleştirilecek tarafı belediyelerin özerkliğini gölgeleyen nakit yönetimi anlayışıdır. Belediye hesaplarındaki tutarların nemalandırılması ile ilgili yürürlükte bulunan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği sistem uygulanmaya başladığında hüküm ifade etmeycektir.

Bu yazı toplam 968 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Haberler Ankara | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0 545 221 98 97 | Faks : 0 850 303 80 36 | Haber Scripti: CM Bilişim