Yeşim Ersoy

Yeşim Ersoy

ÇOCUK HAKLARININ FARKINDA OLA(MAYA)N HABERCİLİK!

A+A-

Geçtiğimiz iki ay süresince 4 Ekim - 4 Aralık tarihleri arasında A gazetesinin haberlerinin, hak haberciliği çerçevesinde çocuk haberlerini nasıl ele aldığı, haberlerde çocuklara ne şekilde yer verdiği ve bu doğrultuda etik kurallara aykırı olup olmadığı ve çocuk hak ihlali yapıp yapmadığı incelenmiştir.

Çocuklar medyada genellikle mağdur, kurban, muhtaç ve acınası olarak temsil edilmektedir. Çocukların medyada olumlu haberlerine çok sık rastlanmamakla birlikte bu haberlerin belirli gün ve dönemlerde yapıldığı gözlemlenmektedir. Çocukların olumlu şekilde yer aldığı haberler okula dönüş zamanı, okulların kapanması ve karnelerin alındığı dönem, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı başta olmak üzere bayramlar ve direkt çocukları ilgilendiren etkinliklerdir.

Gazete incelemelerine yönelik değerlendirme;

A gazetesi incelendiğinde çocuk haberlerinde hak haberciği ilkesi ve çocuk haklarının olması gerektiği gibi gözetilmediği görülmüştür. Yukarıda verilmiş tarihler arasında incelenen gazetelerde 86 çocuk haberi toplanmıştır. Bunların çoğunluğunda çocuk ya cinayete kurban gitmiş, bir şekilde yaşamı ölümle sonuçlanmış ya da şiddetli bir ortam içinde cinayete tanık olmuş, dolayısıyla mağdur olmuştur.

Çocuğun yaşamının ölümle sonuçlandığı haberlerde çocuğun fotoğrafının ve kimliğinin açıkça ifşası söz konusudur. Burada sormak gerekir ki; ‘’Hayatını kaybetmiş çocukların hakları yok mu?’’ Elbette var. Bu nedenle 0-18 yaşındaki hiçbir çocuğun fotoğrafının herhangi bir sansür uygulanmadan haberde yer alması ve haber içeriğinde çocuğun kimliğinin açıksa verilmesi söz konusu dahi olmamalıdır. Fakat görüyoruz ki haberler de ölen çocuğun fotoğrafı fazlaca yer almakta. Hele ki televizyon haberciliğinde bu durum daha da üzücü hal almaktadır. Çocuğun fotoğrafları haber süresince döndürülüp farklı fotoğraflarıyla tekrar ekrana gelmekte izleyicilere ‘’ah yazık pek de tatlıymış’’ sözlerini sarf ettirmektedir.

İncelenen 86 haberin yaklaşık olarak 5-6sında çocuk siyasi bir kişiyle fotoğraflanmıştır. Haberlerin içeriğine baktığımızda da haberin direkt olarak çocuğu konu almadığı görülmektedir. Bu tür haberlerde çocuklar ne yazık ki siyasi bir figür olarak kullanılmaktadır. Bu durumun, çocuğun ileride yaşayacağı siyasi tercihleri de etkileyebileceği öngörülmektedir. Dolayısıyla bu tür haberlerin yapılması da etik kurallara bir uygunluk taşımamaktadır.

Hemen her gün karşılaştığımız haberlerden; dünya genelindeki göçmen ve mülteci hareketleri. Bu tür hareketlerde herkes kabul eder ki, durumdan en çok etkilenen ve çeşitli zorluklara maruz kalanlar ne yazık ki çocuklar ve kadınlardır. A Gazetesi de söz konusu durum hakkında haber yaparken görselde sıklıkla çocuk fotoğraflarına yer vermiştir. İçerikte çocuğu dair hiçbir bilginin olmadığı haberlerde çocuk fotoğrafları kullanılarak olay daha da dramatize edilmiştir. Bu da gazetecilerin ve editörlerin yeterince duyarlılık göstermediği konuların başında gelmektedir.

Kadına şiddet ve kadının maruz kaldığı çeşitli sıkıntı ve zorluklar da günümüzde toplumun deyim yerindeyse, kanayan yarası olarak kabul edilmektedir.  Gazetelerin genellikle 3. sayfalarını dolduran bu tür haberlerin ucuna kıyısına bir de ‘’2 çocuk annesiydi, çocuğunu yeni emzirmişti’’ gibi cümleler eklenmekte, içerikte çocuğa dair bir bilgi yer almazken söz konusu kadın ‘’anne’’ kimliğiyle daha da acınası ve üzüntü duyulası hale getirilmektedir. Bu tarz haberlerde annenin, babanın ya da olay da geçen şahısların kimliği açıkça verilmekte, ayrıca fotoğrafları da sansürsüz bir şekilde yer almaktadır. Bu tür haberlerin yazılırken, çocuğun ileride bu haberle karşılaşma durumunda ne gibi psikolojik sorunlar yaşayacağı ve ne gibi olumsuzluklar doğuracağı hesaba katılmamaktadır.

Ne yazık ki haberlerde çocuğun olumlu rolünü pekiştirici ifadelere sık rastlanmamaktadır. Çocuk, genellikle herhangi spor-bilim dalında bir ödül, derece veya başarı kazanmışsa olumlu olarak ifade edilmektedir. Bu tür haberlerin yazılması ve yayınlanması, söz konusu çocuğun tebrik edilmesi ve diğer çocuklara da olumlu bir örnek teşkil etmesi açısından bu haberlerin basında sıkça yer alması gerekmektedir. Çocukların medyadaki olumlu temsillerinin pekiştirilmesi ve yeniden sunulması da esasen medya çalışanlarının görev ve sorumluluğundadır. Her ne kadar tam anlamıyla yerine getirilmese de…

Çocuk gelişimini anlatan ve bu konuda bilgi veren, eğitici, öğretici ve bir takım bulgulara dayalı haberler de çocukların haklarının gözetilmesi ve ebeveynlerin bilinçlendirilmesi açısından büyük bir önem arz etmektedir. Dolayısıyla bu tür haberlerin yeniden üretimi gerekmektedir. İncelenen haberler içerisinde bu tür haberlerin olması ve ele alınış şekilleri bizleri mutlu etmektedir.

Haberler arasında tam anlamıyla ‘’çocuk haklarına ve etik kurallara uygun’’ denilecek bir haberin olması ise ‘’Çocuk haklarını medya çalışanları olarak gerçekten biliyor muyuz?’’ sorusunu yönetmektedir. Haber ‘’çocuk gelinler ve damatlara hayır!’’ şeklinde bir başlıkla tam sayfa şeklinde verilmiştir. Haberin içeriğine çocuk haklarından söz edilerek başlanmış ve bu durumlarda devletin neler yaptığı ve sosyal hizmetlere düşen görevlerden bahsedilmiştir. Bu anlamda haber aynı zamanda yol gösterici bir görev de gütmektedir. Bunun yanı sıra haberde örnek bir olaya yer verilmiş ve olayı yaşayan kızın kimliği gizli tutulmuş, haber Elif takma ismiyle yazılmıştır. Tam sayfada yer verilen haberin görsellerinde hiçbir çocuk fotoğrafı ya da figürü kullanılmamıştır. İşte bu haber başlı başına hak haberciliğe, çocuk haklarına ve etik kurallara uygun bir örnek olarak gösterilebilir.

Peki, çocuk haklarına saygılı ve duyarlı, etik kurallara uygun habercilik nasıl olmalıdır?

Haberlerde çocuğu damgalayacak ifadelerin kullanılmasından kaçınılmalı, çocuklardan genelleme yaparak söz edilmemeli, çocuğun olumlu rollerini pekiştirmeli ve çocuklar için olumlu içerikler üretilmelidir. Haberlerde çocuğun yaşamını ve psikolojisini etkileyecek olumsuz ve zararlı görüntülerin verilmesinden kaçınılmalı, üstün kamu yararı olmadıkça çocuğun fotoğrafı hiçbir şekilde habere eklenmemelidir.

Fakat her şeyden önce çocuğun bir birey olduğu unutulmamalıdır.

Umuyoruz ki; Çocuk Hakları yalnızca 54 maddeden oluşan bir yazıdan ibaret kalmasın! Başta geleceğin yetişkinleri çocuklar olmak üzere, toplumun refahı ve insanlık adına güzel işler yapılsın, çocukların maruz kaldıkları kötü şartlar son bulsun ve bu şartları doğurabilecek tüm engeller ortadan kalksın. Çocuk toplumda bir birey olarak olması gerektiği yerde olsun ve varlığı herkesçe onaylansın. Çocuğun toplumsal yaşantısı başta olmak üzere medyadaki temsilleri olumlu şekillerde artarak devam etsin…

Bu yazı toplam 1026 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Lütfen Ad ve Soyad yazınız.
Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.